Ręša Thor Thors fulltrśa Ķslands hjį SŽ
 um Palestķnumįliš į allsherjaržinginu
 29. nóvember 1947

Ašsetur Sameinušu žjóšanna ķ New York
 aš Flushing Meadows 1947 

Herra forseti.

Ķ umręšunum ķ gęr voru žaš žrķr fulltrśar — fulltrśi frį Pakistan, fulltrśi frį Ķran og fulltrśi frį Frakklandi — og ķ dag fulltrśi frį Lķbanon, sem minntust į sįttanefnd, sem skipuš var af Palestķnunefndinni. Žessi sįttanefnd vęri skipuš 3 fulltrśum, formanni Palestķnunefndarinnar, Dr. Evatt, fulltrśa frį Sķam og mér. Forusta og ašalįbyrgš var hjį okkar duglega formanni. Žvķ mišur hefur Dr. Evatt oršiš aš fara heim til sķn ķ Įstralķu. Ég get ekki lįtiš hjį lķša aš geta žess, aš athugasemdirnar śt af žvķ, aš sįttatilraunirnar hefšu ekki veriš nęgilega reyndar, hefšu veriš tilhlżšilegri ef Dr. Evatt hefši veriš višstaddur hér. Žaš var hęgt į öllum tķmum aš koma fram žessum athugasemdum ķ Palestķnunefndinni.

Mį ég nś gefa skżrslu um žaš, sem Dr. Evatt sagši ķ Palestķnunefndinni 19. nóvember 1947? Į 23. fundi nefndarinnar spurši fulltrśi frį Venesśela: "Nefndin kaus hér žrjįr undirnefndir, ekki ašeins tvęr heldur var sś žrišja skipuš til aš koma į sįttum. Žessi 3ja nefnd var skipuš samkvęmt tillögu frį fulltrśa Venesśela og var ętlast til žess aš hśn talaši viš bįša žessa ašila ķ deilunni. Ég leyfi mér allra viršingarfyllst aš spyrja formanninn hvaš nefndin hafi gert ķ žessu mįli og ég er honum žakklįtur fyrir ef hann vildi skżra frį įrangrinum?"

Formašurinn sagši: "Žaš eina, sem ég get sagt nś er žaš, aš ég og félagar mķnir, varaformašur nefndarinnar, fulltrśi Sķam og ritari nefndarinnar, fulltrśi Ķslands, hafa ekki gleymt okkar skyldu. Viš reyndum aš fį ašilana til aš talast viš, en ešli okkar tilrauna var slķkt, aš ég mį ekki gera opinber svörin, sem viš fengum, eša žau tilmęli, sem okkur bįrust og žessu fór fram allan tķmann. En ķ sannleika sagt eftir žeim svörum aš dęma, sem viš fengum, var mér žaš augljóst, aš žaš mįtti heita śtilokaš, aš mįlinu yrši rįšiš til farsęlla lykta. En žaš er vķst, aš fram aš žessari stundu höfum viš haft ķ frammi alla višleitni, sem hugsast gat. Viš skrifušum nokkur bréf ķ samręmi viš óskir allsherjarnefndarinnar, en ég įleit aš žaš mundi ašeins gera mįliš erfišara ef ég fęri lengra en aš skżra frį žvķ, aš okkur fannst verkefni okkar vera örlagarķkt og aš viš hefšum ekki vanrękt žaš."

Hinn 22. nóvember, į 28. fundi nefndarinnar, gaf Dr. Evatt ašra skżrslu til svars viš athugasemdum frį fulltrśa El Salvador: "Ég hygg aš Hr. Castro hafi ekki veriš višstaddur į fundi nefndarinnar žegar ég skżrši henni frį žvķ, sem gerst hafši ķ sambandi viš tilraunir okkar til aš sętta ašila žessa mįls. Varaformašur nefndarinnar, ritari og formašur hennar rannsökušu mįliš frį öllum sjónarmišum. Viš komumst aš žeirri nišurstöšu aš fram til žessarar stundar vęri ekkert frekara unnt aš gera. Žaš var vegna žess, aš samkomulagi milli ašila var svo erfitt aš nį, aš žetta mįl var lagt fyrir S.ž. Mér sjįlfum var žaš ljóst, aš sęttir gįtu ekki nįšst, žrįtt fyrir tilraunir okkar, fundahöld og bréfaskriftir, fyrr en žessi nefnd, sem féll undir allsherjaržingiš, hefši tekiš sķna įkvöršun."

Af žessu mį fulltrśunum vera ljóst, aš allar tilraunir til žess aš koma į sįttum virtust fyrirfram daušadęmdar. Bįšir ašilar héldu fast viš sitt, hvor um sig trśši žvķ fastlega, aš hans mįlstašur mundi sigra, annaš hvort ķ nefndinni eša į allsherjaržinginu.

Sįttanefndin fylgdist nįkvęmlega meš žvķ, sem geršist, bęši ķ undirnefnd 1 og undirnefnd 2. Til allrar óhamingju virtist biliš milli ašila of breitt til žess aš žaš yrši brśaš frišsamlega. Arabar virtust ekki vilja fallast į fjöldainnflutning Gyšinga, né aš veita sjįlfstęši rķki Gyšinga ķ Palestķnu. Gyšingar vildu ekki sętta sig viš neitt minna en nokkurn veginn frjįlsan innflutning og vonir um sjįlfstęši. Milli žessara tveggja andstęšna var ekki unnt aš koma į neinum sįttum į mešan žetta vandamįl var til mešferšar hjį Sameinušu žjóšunum.

Rannsóknarnefnd Sameinušu žjóšanna ķ Palestķnumįlinu, snéri sér margsinnis til Stórrįšs Araba og leitaši samvinnu žess, vegna starfs nefndarinnar, en žvķ var neitaš. Ķ Palestķnunefnd žessa žings, sagši fulltrśi Stórrįšs Araba, aš hann mundi žvķ ašeins taka žįtt ķ starfi hennar, aš fallist vęri į stofnun eins sjįlfstęšs rķkis, en ekki aš žvķ er snertir tillögur rannsóknarnefndarinnar, - hvorki meiri hluta hennar né minni hluta.

Enn į nż ķ undirnefnd 1 ķ Palestķnunefnd žessa žings, var Stórrįši Araba bošiš aš taka žįtt ķ įkvöršun nefndarinnar, aš žvķ er snerti hin nżju landamęri hinna tveggja rķkja innan Palestķnu, en aftur var svariš žaš, aš rįšiš vildi ašeins taka žįtt ķ umręšum um stofnun eins allsherjarrķkis ķ Palestķnu.

En nś į sķšustu stundu, rétt ķ žvķ aš veriš er aš ganga til atkvęšagreišslu kemur fram athugasemd um starf sįttanefndarinnar og žaš er jafnvel gefiš ķ skyn, aš sęttir hefšu veriš hugsanlegar. Hitt er žó vitaš, aš sįttanefnd reyndi allar leišir, en įrangurslaust. Ennfremur er žaš ljóst aš fram til sķšustu stundar höfšu engin įkvešin tilboš eša tillögur um sęttir eša samkomulag legiš fyrir.

Mér viršist nś, aš žaš kunni aš vera hugsanlegt aš fyrst eftir aš Sameinušu žjóširnar hafa tekiš sķna föstu įkvöršun og žegar aš bįšir ašilar verša aš horfast ķ augu viš blįkaldar stašreyndir, aš žį geti augnablik sįttanna runniš upp en fyrr ekki. Ég vona ķ lengstu lög, aš skynsemi foringja beggja ašila geri žeim žaš ljóst, aš žaš er betra fyrir žį aš bśa saman sem góšir nįgrannar, heldur en aš eiga žaš į hęttu, aš hvor śt af fyrir sig eigi aš tortķmast. Žaš ętti aš vera ein af ašal skyldum žeirrar nefndar, sem nś veršur kosin til aš stjórna Palestķnu į nęstu mįnušum, aš leita allra rįša til aš koma į sįttum milli žjóšanna ķ landinu helga.

***************

Allsherjaržingiš samžykkti, aš Palestķnu skyldi skipt ķ tvö sjįlfstęš rķki, rķki Araba og rķki Gyšinga. Var sś samžykkt gerš meš 33 atkvęšum gegn 13, en 10 sįtu hjį. Ķsland greiddi atkvęši meš skiptingu landsins.

Žessi lönd voru fylgjandi: Įstralķa, Belgķa, Bólivķa, Brasilķa, Hvķta Rśssland, Kanada, Costa Rica, Tékkóslóvakķa, Danmörk, Dóminikanska Lżšveldiš, Ekvador, Frakkland, Guatemala, Haiti, Ķsland, Lķberķa, Lśxemborg, Holland, Nżja Sjįland, Nķkaragua, Noregur, Panama, Parugay, Perś, Filippseyjar, Pólland, Svķžjóš, Śkraķna, Sušur-Afrķka, Sovétrķkin, Bandarķkin, Uruguay og Venesśela.

Žessi lönd sįtu hjį: Argentķna, Kķna, Chile, Kólumbķa, El Salvador, Ežķópķa, Hondśras, Mexķkó, Stóra-Bretland og Jśgóslavķa.

Žessi lönd greiddu atkvęši į móti: Afganistan, Kśba, Egyptaland, Grikkland, Indland, Ķran, Ķrak, Lķbanon, Pakistan, Saudi-Arabķa, Sżrland, Tyrkland og Yemen.

***************

  Ķslandi var bošiš sęti ķ nefnd hinna 5 rķkja, sem stjórna į Palestķnu uns gengiš er frį stofnun hinna nżju rķkja. Įšur en gengiš var til kosninga ķ nefndina į allsherjaržinginu, var tilbśinn listi af hendi Bandarķkjanna, er Sovétrķkin höfšu samžykkt og var Ķsland į žeim lista. Samkvęmt vištali fulltrśa Ķslands viš utanrķkisrįšherrann ķ Reykjavķk, fęršist Ķsland undan žvķ aš taka sęti ķ nefndinni, en aš okkur frįgengnum var Noregi bošiš sęti. Žar sem Noregur fęršist einnig undan žvķ, varš Danmörk fyrir valinu ķ nefndina, enda höfšu bęši fulltrśi Ķslands og Noregs hvatt fulltrśa Danmerkur til aš taka sęti ķ nefndinni.

Heimild: Lesbók Morgunblašsins, 6. tölublaš, 15. febrśar 1948 bls. 77-80